You are currently viewing Ja çka ishte FATALE  për Shqiptarët

Ja çka ishte FATALE për Shqiptarët

Zgjimi i vonshëm i ndërgjegjes kombëtare tek shqiptarët është pasojë e ndarjes së tyre fetare. Kjo ishte fatale për ta gjatë copëtimit të Perandorisë Osmane në vitin 1913. Kosova, qendra e luftës për pavarësinë e Shqipërisë, më pas iu caktua Serbisë. Shqiptarët myslimanë shpesh konsideroheshin “turq”

————————
Serge Métais,
Historia e Shqiptarëve, nga Ilirët deri në pavarësinë e Kosovës,
Paris, Fayard, 2006
———————–

• Ilirët, një popull indo-evropian shumë i lashtë në Ballkan, u kristianizuan shumë herët, si grekët, që në shekujt e parë. Kjo do të thotë shumë kohë përpara sllavëve, të cilët mbërritën vonë në rajon dhe ungjillëzuan vetëm rreth shekullit të dhjetë. Nën sundimin turk, pasardhësit e tyre, shqiptarët, u treguan më pak rezistent ndaj islamizimit (rreth dy nga tre u bënë myslimanë). Zgjimi i vonshëm i ndërgjegjes kombëtare tek shqiptarët është pasojë e ndarjes së tyre fetare. Kjo ishte fatale për ta gjatë copëtimit të Perandorisë Osmane në vitin 1913. Kosova, qendra e luftës për pavarësinë e Shqipërisë, më pas iu caktua Serbisë. Shqiptarët myslimanë shpesh konsideroheshin “turq”; Të krishterët e ritit ortodoks grek, si “grekët”; për sa u përket katolikëve, në rajonin e Shkodrës ishte joshëse të shihje tek ata “latinët”, madje edhe “serbë të shqiptarizuar”. Historia e shqiptarëve në shekullin e 20-të ishte veçanërisht e dhimbshme: mohimi i të drejtave të tyre kombëtare mbi gjysmën e territoreve shqipfolëse para Luftës së Dytë Botërore, vendosja e regjimeve të terrorit në Shqipërinë e Enver Hoxhës, si në Jugosllavinë e Titos. , nga fundi i luftës. Ata ishin viktima të një fatkeqësie të re pas rënies së komunizmit: mizoritë e regjimit “kuqe-kafe” të Millosheviqit, të cilat u ndaluan vetëm nga ndërhyrja ushtarake e NATO-s në vitin 1999. Shqiptarët sot kanë shpresë për t’u ribashkuar, si popujt e tjerë ballkanikë, brenda Bashkimit Evropian. Kjo kërkon pavarësinë e Kosovës, e cila duhet të njihet gjatë vitit 2006.

• “Nëse nocioni “spastrimi etnik” është i kohëve të fundit, praktika nuk është në Ballkan. Ai u zbatua që nga krijimi i shteteve kombëtare. Ai përsëritej gjatë çdo aneksimi në “territor” kombëtar. Ajo që bie në sy është se logjika jakobine, produkt i Revolucionit Francez dhe i mendimit socialist të shekullit të tetëmbëdhjetë (Morely, d’Holbach, Helvétius, etj.), ishte burimi i parë i frymëzimit për elitat nacionaliste në Ballkan.Në një rajon ku popujt me identitete të forta, me kultura dhe gjuhë të ndryshme, bashkëjetojnë pa qenë e mundur të përcaktohen “territore etnike” pak a shumë homogjene më të mëdha se kantonet, kjo logjikë do të çonte në fatkeqësi.

Katastrofat mund të shihen nga kryengritjet e gjysmës së parë të shekullit të 19-të që çuan në krijimin e një shteti kombëtar serb dhe një shteti kombëtar grek. Shumë shpesh, masakrat ndaj myslimanëve, por edhe të hebrenjve, për të mos përmendur shkatërrimin e xhamive dhe sinagogave, nuk kanë asnjë justifikim strategjik. Ata nuk po ndihmojnë për të çliruar territorin nga pushtimi i huaj. Përkundrazi, ato janë pjesë e një logjike daljeje, madje edhe grabitjeje. Në të njëjtën kohë vendoset ideja se nuk ka shpëtim jashtë kombit: kombi është liri dhe përparim! Ata që nuk janë “kombëtarë” përfaqësojnë të shkuarën. Ata duhet të largohen ose të pranojnë asimilimin (të adoptojnë besimin e krishterë sipas ortodoksisë vendase dhe të mësojnë gjuhën kombëtare). Në rastin e krijimit të shtetit-komb grek, Georges Prévélakis vëren me të drejtë se politika e “pastrimit” ishte “krejtësisht e pranueshme (dhe e pranuar) nga “fuqitë” mbrojtëse evropiane. Në vitin 1830, territori grek i pavarësisë, i cili ende nuk përfshinte as Thesalinë, Epirin dhe Maqedoninë, kishte një popullsi të konsiderueshme myslimane, pjesërisht helene. Ajo u dëbua dhe duhej të vendosej në anën tjetër të kufirit, në anën osmane. I njëjti parim funksiononte në Serbi. Pa u kthyer në Karagjorgje, metodat e të cilit ishin ende, në njëfarë mënyre, paramoderne, mjafton të kujtojmë se, nën princin Milan Obrenoviq, i cili e kishte pajisur Serbinë me institucione liberale, dëbimet e shqiptarëve (muslimanëve) nga rajoni i Nishit. ishin masive gjatë aneksimit të ratifikuar në Kongresin e Berlinit në 1878.

Kushtetuta e bashkësisë kombëtare, si në Serbi ashtu edhe në Greqi, në fakt bazohej në dy parime: dëbimin dhe integrimin. Ajo që nuk dukej se ishte e integrueshme duhej të dëbohej. Kjo nënkuptonte një thyerje me traditën osmane të bashkëjetesës në hapësirën e gjuhëve, kulturave dhe feve. E njëjta dukuri ka ndodhur më vonë me pavarësinë bullgare (de fakto më 1878, de jure më 1908). Do të vërehet se nëse kombi është një nocion modern, kriteri i parë i përcaktimit të tij në Ballkan ishte një element paramodern: përkatësia fetare. Si në Serbi ashtu edhe në Greqi, kriteri kryesor nuk ishte përkatësia në “grupin etnik”, por lidhja me fenë “kombëtare”. Nën sundimin osman, Kisha ishte, midis serbëve dhe grekëve, një strehë identiteti. Çlirimi kombëtar, konstituimi i popullit në komb nuk mund të bëhej kundër Kishës. Përkundrazi, ishte në qendër. E legjitimoi kombin. Ndjenja kombëtare lidhej me idenë e rezistencës, vektori i së cilës Kisha kishte qenë nën pushtimin. Deri më sot, feja dhe nacionalja janë të lidhura ngushtë në Greqi, si në Serbi dhe Bullgari, me gjithë pushtetin komunist gati gjysmë shekulli.

Kriteri fetar ishte në fakt një kriter diskriminues: do të thoshte se muslimanët nuk mund t’i përkisnin kombit. Ata duhej të largoheshin (ose të dëboheshin). Gjuha e tyre amtare mund të ishte, në shumë raste, serbishtja ose greqishtja, ata quheshin “turq”. Kjo i bëri ata të mos integrohen (përveç nëse e braktisni besimin mysliman). Krejt ndryshe ishte qëndrimi ndaj popullsive të krishtera që nuk flisnin gjuhën kombëtare. Në Greqinë e vitit 1830 kishte popullsi johelene si arvanitasit (shqiptarët), të vendosur kryesisht në Peloponez dhe vllahët. Këto popullsi, përgjithësisht të krishterë të ritit grek, u integruan në bashkësinë kombëtare “greke” dhe gradualisht pushuan së foluri gjuhët e tyre të origjinës.

Prandaj, “pastrimi” nuk ishte në mënyrë strikte “etnik”.

Rëndësia e emërtimit në përcaktimin e kombëtares u çua deri në absurditet në “shkëmbimet” e popullsisë midis Turqisë dhe Greqisë në vitet 1920: shumë “turq” të dëbuar nga Greqia kishin si gjuhë amtare greqishten. , dhe shumë “Grekër” e dëbuar nga Azia e Vogël kishin si gjuhë amtare turqishten. Në Serbinë e shekullit të 19-të, nëse myslimanët e caktuar si “turq” dëboheshin masivisht, kishte edhe një proces integrimi të popullsive të krishtera, gjuha e të cilave nuk ishte serbe. Ky është rasti, veçanërisht, për vllehët (Tzintzars), shpesh të ritit ortodoks grek; ata gradualisht u serbizuan dhe u integruan në Kishën Ortodokse Serbe. (…)

Ky vizion në të cilin rrëfimtari dhe kombëtarja ishin të lidhura ngushtë, shpjegon se “pastrimi” (shkatërrimi i fshatrave, shtëpitë e djegura, plaçkitja dhe vrasjet masive) ishin mbi të gjitha të tipit “fetar” në shekullin e 19-të. Kur ata morën një karakter objektivisht “etnik” (si ai viktima të të cilit ishin shqiptarët e rajonit të Nishit në 1878), ata megjithatë u drejtuan kundër një feje që konsiderohej si e paintegrueshme në komb.

Përkatësia etnike ishte një koncept shumë i gjerë në vizionin nacionalist të Vuk Karaxhiqit. Kështu ndodhi edhe me nacionalistët grekë për të cilët ishin “grekë” të gjithë të krishterët e lidhur me ortodoksinë greke. Në fund të shekullit të 19-të dhe në fillim të shekullit të 20-të, në kohën e betejës për hartat etnografike midis serbëve, grekëve dhe bullgarëve (dhe shtrirjes së saj në universitetet dhe kancelaritë evropiane), të gjithë kishin interes për të justifikuar pretendimet e tyre territoriale. , për të zgjeruar sa më shumë përkufizimin etnik. Kështu (e kemi vërejtur) në shtëpinë e Cvijiqit, shqiptarët e rajonit të Shkoderit u bënë “serbë të shqiptarizuar”.

Vetëm me rënien e Perandorisë Osmane, nga luftërat ballkanike të viteve 1912-13, dhe veçanërisht pas Luftës së Parë Botërore, shpërngulja e popullsive e përcaktuar mbi baza “etnike” ishte e një përmasash të mëdha. Në total, vlerësohet se nga viti 1913 deri në fund të viteve 1920, rreth 2 milionë njerëz u shpërngulën, në lidhje me atë që mund të quhet “spastrim etnik”, në territoret e Bullgarisë, Greqisë dhe Turqisë. Nga viti 1913, shumica e turqve në Bullgari u dëbuan në Turqi, dhe në drejtim të kundërt bullgarët nga Turqia në Bullgari. Në nëntor 1919, një traktat bullgaro-grek organizoi transferimin e shumicës së bullgarëve nga Maqedonia dhe Trakia greke në Bullgari dhe, anasjelltas, të grekëve nga Bullgaria në Greqi. Por ishte në vitet 1920 që shkëmbimet ishin më spektakolare; kishin të bënin me Greqinë dhe Turqinë. Pjesa më e madhe e myslimanëve të Maqedonisë dhe Thrakisë greke si dhe një pjesë e atyre të Epirit (përgjithësisht shqiptarë) duhej të shpërnguleshin në Turqi. Në të kundërt, rreth 1.100.000 grekë nga Azia e Vogël dhe Trakia Lindore shkuan të vendoseshin në Greqi. Këto shkëmbime popullsie u miratuan përgjithësisht nga diplomatët, në Evropën Perëndimore dhe në Lidhjen e Kombeve. Duke i bërë Greqinë, Bullgarinë dhe Turqinë më “homogjene etnike”, ato supozohej të ishin një kusht për paqen në rajon.

Greqia e përfundoi këtë proces në vitin 1944 duke dëbuar në Shqipëri shumicën e shqiptarëve myslimanë (çamët) ende të pranishëm në Epir. Shifra për këtë eksod të fundit do të ishte rreth 30,000 njerëz. Në këtë mënyrë Greqia shfaqet sot si një vend, popullsia e të cilit është e bashkuar në ortodoksi. Neni i parë i Kushtetutës pohon për më tepër se ky është “feja dominuese” e vendit. Ekuacioni “greku është i barabartë me ortodoksin” duket gjithashtu kaq i vetëkuptueshëm sa feja përmendet edhe sot në kartën e identitetit të çdo qytetari grek. Me gjithë këtë, a është Greqia një vend në thelb me “gjak grek”, i cili ka përfunduar “spastrimin etnik”? Ne besojmë se kemi treguar kotësinë e kësaj pyetjeje që nga reflektimi ynë për indo-evropianët. “Spastrimi” i zbatuar midis viteve 1830 dhe 1944 ishte i lidhur me formimin e një identiteti kombëtar në kontekstin ballkanik. Ajo u organizua mbi kritere thelbësisht fetare. Nëse i lëmë mënjanë shkëmbimet me Bullgarinë në bazë të traktatit të vitit 1919 (që kishte të bënte me rreth 120.000 njerëz), kjo është një popullsi e supozuar e pa asimilueshme në komb, sepse myslimani, i cili u dëbua, dhe një popullsi e asimilueshme, sepse ndajnë Besimi ortodoks grek, i cili mbeti ose që mbërriti.

Përktheu dhe përshtati : Sefedin Krasniqi

Lini një Përgjigje